Evrópska einkaleyfastofan (EPO) veitti þrenn sérstök verðlaun sem voru hluti af 2025 Young Inventors Prize (verðlaunahátíð ungra frumkvöðla) í athöfn sem fram fór í Hörpu í gær, 18. júní. Fram kemur í tilkynningu að með verðlaununum sé heiðraður framúrskarandi árangur uppfinningamanna 30 ára og yngri, sem vinni að lausnum sem styðji við Heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun.
Fjórða viðurkenningin, vinsældarverðlaunin (People’s Choice), var veitt spænska teyminu Granado, Sosa og Chimeno eftir að hafa hlotið efsta sæti í netkosningu almennings.
Tíu sigurvegarar á verðlaunahátíð ungra frumkvöðla, einnig þekktir sem Tomorrow Shapers, voru valdir af óháðri dómnefnd úr hópi meira en 450 umsækjenda víðs vegar um heiminn og fengu hver um sig 5.000 evrur. Úr þessum hópi veitti dómnefndin sérstaka viðurkenningu til Marie Perrin (Frakkland/BNA), Sandra Namboozo og Samuel Muyita (Úganda), og Neeka og Leila Mashouf (BNA), sem hljóta titlana World Builders, Community Healers og Nature Guardians, og hlýtur hvert teymi 15.000 evrur í viðbótarverðlaunafé.
Spænska uppfinningamannahópurinn Granado, Sosa og Chimeno var valinn af almenningi í almennri netkosningu fékk þar með 5.000 evrur í viðbót.
Um verðlaunin:
World Builders-verðlaunin
Marie Perrin (28), fransk-amerískur efnafræðingur með aðsetur í Sviss, hlaut World Builders-verðlaunin fyrir uppfinningu sína – náttúruleg aðferð til að endurvinna sjaldgæf jarðefni (REEs) úr úreltum flúrperum. Sjaldgæf jarðefni eru lykilþættir í rafeindatækni og grænum lausnum, en úrvinnsla þeirra er bæði erfið og umhverfislega skaðleg. Aðferð Perrin, sem hefur verið sett á markað í gegnum fyrirtæki hennar REEcover, notar hvorki skaðleg leysiefni né flóknar hreinsunaraðferðir, sem auðveldar endurnýtingu hráefna og dregur úr þörf fyrir nýjar námur. Ferlið nær fram sértækri endurheimt á evrópíum og gerir jafnframt kleift að endurnýta efnin, sem dregur verulega úr eitruðum úrgangi samanborið við hefðbundnar aðferðir.
„Það hefur verið sannur heiður að tilheyra hvetjandi hópi ungra frumkvöðla víðs vegar að úr heiminum, og ég vona að þetta hvetji fleiri ungar konur til að feta þessa slóð sem frumkvöðlar og breyta heiminum,“ sagði Perrin.
Community Healers-verðlaunin
Úgönsku frumkvöðlarnir Sandra Namboozo (26) og Samuel Muyita (28) hlutu Community Healers-verðlaunin fyrir að þróa poka sem brotna niður í náttúrunni og þrefalda geymsluþol ávaxta án kælingar. Pokarnir losa plöntuefnasambönd sem hægja á þroskun ávaxta og minnka þar af leiðandi matarsóun. Tvíeykið stofnaði Karpolax til að markaðssetja uppfinninguna og styðja smábændur. Í tilraunaprófunum var mangó-ávöxturinn ferskur í 33 daga með þessari aðferð, á meðan ómeðhöndlaðir ávextir entust aðeins í 11 daga.
„Að vinna þessi mikilvægu verðlaun er góð viðurkenning,“ sögðu Namboozo og Muyita. „Þetta varpar alþjóðlegu ljósi á einfaldar staðreyndir: nýsköpun sem byggir á samkennd getur breytt heiminum.“
Nature Guardians-verðlaunin
Tvíburasystrurnar Neeka og Leila Mashouf (28) frá Bandaríkjunum hlutu Nature Guardians-verðlaunin fyrir ferli til að fanga kolefni sem líkir eftir ljóstillífun. Í gegnum fyrirtæki sitt, Rubi Laboratories, þróuðu þær aðferð sem innihélt ensím sem umbreytir CO₂-útblæstri í lífbrjótanlegt efni til að framleiða textíl og önnur efni. Ferlið sem fyrirtækið hefur þróað er lokað og notar kolefni úr framleiðsluúrgangi til að skapa endurnýjaðan dúk án jarðefnatrefja eða lita.
„Það tók óteljandi tilraunir, mistök og betrumbætur til að láta þetta virka,“ sagði Neeka. „Frá því að framleiða ensím sem aldrei höfðu verið búin til áður, í það að prófa þau við aðstæður sem enginn hafði skoðað áður.“
People’s Choice-verðlaunin
Spænsku frumkvöðlarnir Pilar Granado (29), Pablo Sosa Domínguez (29) og Luis Chimeno (28) eru sigurvegarar í flokki People’s Choice. Nýsköpun þeirra, snjallmerki sem gefa til kynna skemmdir í matvælum með því að greina bakteríuvöxt, var valin sú besta af almenningi vegna möguleika sinna til að draga úr matarsóun og bæta fæðuöryggi, auk þess að stuðla að sjálfbærni í allri aðfangakeðjunni.
„Við erum mjög spennt og þakklát fyrir þessa viðurkenningu. Þetta gefur okkur aukinn kraft, þar sem þessi verðlaun sýna að við erum á réttri braut og að lausnin okkar gæti raunverulega haft áhrif og stuðlað að sjálfbærari og öruggari aðfangakeðju fyrir alla,“ sagði teymið.
Fram kemur í tilkynningu EPO að almenningur hafi kosið um vinsældarverðlaunin, en sú kosning hafi hafist á netinu 6. maí þegar allir Tomorrow Shapers voru kynntir. Lokað var fyrir kosningu rétt áður en verðlaunaathöfnin í Hörpu hófst.